Artykuły

O walce z systemem słyszał każdy. Śpiewają o niej w protest songach, mówią na politycznych wiecach, komunikują ją przez literaturę bądź inne teksty kultury – między innymi przez seriale. Występuje w nich w różnych formach, umiejscowiona w bardziej lub mniej realistycznych fabułach. W utworze „Wiadomość” rapera Duże Pe słyszymy: „Dzieciaki rozmieniają tu na drobne przyszłość. Postanawiają brać na świecie odwet, myśląc, że są tu z misją, że niszczą system, a który z nich potrafi podać jego definicję?”. Rzeczywiście, definicja tego, poniekąd niesłusznie pejoratywnie brzmiącego słowa, potrafi uciec. Zanim więc porozmawiamy o walce z opresyjnym systemem na małym ekranie, warto doprecyzować czym jest on dokładnie.

O czym mowa?

System pochodzi ze starogreckiego systema i oznacza nic innego jak rzecz złożoną. Jakiś obiekt, który zawiera wzajemnie ze sobą powiązane elementy, tworzące współpracujące układy – z tego wynika, że systemy otaczają nas na różnych płaszczyznach. W tym konkretnym przypadku chodzi jednak o systemy prawne, polityczne i społeczne, których opresyjne czy zepsute układy w mniejszym lub większym stopniu napędzają fabułę danego serialu. Przykładów jest sporo, w tym tekście znajduje się kilka, które różnią się w zależności od wpływu na wydarzenia, a także realiów i problemów, jakie dany system wytwarza.

Cisi i skuteczni

Jednym z seriali, w którym walka z systemem to główny wątek, a on sam nie jest odległy od tego, w którym ludzie funkcjonują na co dzień, jest „Mr. Robot”. To opowieść o posiadającym fobię społeczną hakerze, który dołącza do organizacji fsociety szykującej atak na ogromną korporację Evil Corp. W produkcji HBO, którą oglądamy od 2015 roku, występuje sporo krytyki wobec współczesnego społeczeństwa, a w trakcie rozwoju fabuły okazuje się, że zepsute konsumpcjonizmem społeczeństwo to nie jedyny system, z którym przyjdzie walczyć głównemu bohaterowi. Największym wrogiem okazuje się jego własny umysł i psychika.

Co byłoby, gdyby komunizm w Polsce nigdy nie upadł? Na to pytanie stara opowiedzieć się polityczna fikcja spod skrzydeł Netflixa, czyli „1983”. System, który panował w naszym kraju do roku 1989, a którego efekty odczuwamy do dziś, uchodził za opresyjny. Cenzura była w nim na porządku dziennym, a wolność słowa istniała tylko w podziemiu. Na bazie tych przykrych realiów, połączonych z zadanym na początku akapitu pytaniem, stworzono fabułę pierwszego polskiego serialu Netflixa. Motyw walki z tą narzuconą rzeczywistością jest tu na pierwszym planie, dodatkowo można zaobserwować, jak główny bohater powoli, z osoby nieświadomej, zaczyna zauważać zepsucie oraz iluzję wolności i dobrobytu, jaką serwuje mu państwowa propaganda. Innym polskim serialem, o którym warto wspomnieć, traktującym może niebezpośrednio o walce z systemem, ale ukazującym wynaturzenia i niesprawiedliwości komunizmu, jest seria Showmaxa – „Rojst”. Słowo rojst oznacza bagno, a tytułowym bagnem ma być właśnie grząski system, w którym przyszło poruszać się bohaterom

Wartym wspomnienia w przypadku motywu walki z systemem w serialach, choć nie bezpośrednio opartym na tym motywie i nie do końca heroicznym jest pierwszy sezon wyprodukowanego przez HBO serialu „True Detective”. Świetnie pokazuje, jak zorganizowane trybiki systemu potrafią sprawnie ukrywać zbrodnie. Wspaniale obrazuje również, jak wiele elementów może działać w takim systemie, jak ciężko się w nim odnaleźć, i jak wiele czasu może minąć, zanim uda się go w pełni rozpracować i dotrzeć do źródła.

Buntownicy z wyboru

Historycznie, choć oczywiście ze sporą dawką fikcji, o buncie przeciwko opresji opowiada emitowany przez amerykańskie Starz „Spartacus”. Spartakus jest postacią znaną wszystkim osobom, które choć odrobinę uważały w szkole na historii. Fabuła serii luźno opowiada o osobie, która wywołała największy bunt niewolników znany światu starożytnemu. W trakcie seansu serial pokazuje zepsucie i krzywdy, a także to, jak czasem dobrzy ludzie muszą robić straszne rzeczy, aby przeżyć w okrutnym systemie. Z czasem główny bohater doprowadza oczywiście do powstania przeciwko oprawcom, próbując zapewnić swoim towarzyszom wolność albo przynajmniej śmierć w jej obronie.

Serialem, w którym z walką z systemem mogłaby utożsamić się przeciętna osoba,jest „Chilling Adventures of Sabrina” od Netflixa. Przygody nastoletniej czarownicy kipią wręcz zmaganiem się z patriarchalnym i opresyjnym, marginalizującym kobiety systemem. Obie połowy życia Sabriny, czarodziejska i ludzka, mają wyraźnie zaznaczone, zdominowane przez mężczyzn machiny, przeciw którym nasza bohaterka dziarsko staje do walki, nie zważając na niebezpieczeństwa. Na opieraniu się przestarzałym regułom i tradycjom zbudowana jest fabuła obydwu części, które jak do tej pory zostały wyprodukowane. Występuje również wątek nierównego traktowania kobiet w dzisiejszym społeczeństwie.

Najbardziej realistycznym i przyziemnym z przykładów, osadzonym w niedalekiej przeszłości, a także w bezpośredni sposób skupiającym się na walce z systemem, jest miniserial wyprodukowany przez HBO „Guerrilla” – co po polsku znaczy po prostu „partyzantka”. To historia o grupie ludzie walczącej z niesprawiedliwością na tle rasowym, co jest bardzo częstym motywem w produkcjach zawierających w sobie motyw buntu wobec systemu. Fabuła serialu rozgrywa się w Londynie w latach 70. ubiegłego wieku, sytuacja więc jest jak najbardziej realna. Tym bardziej, że te niecałe 50 lat temu systemy polityczne i społeczne na całym świecie rzeczywiście miały dużo większy problem z rasizmem, ale nie tylko, bo w grę wchodziła również homofobia czy seksizm. Doczekaliśmy się bowiem czarnoskórego prezydenta Stanów Zjednoczonych, kobiety są stawiane na równi w miejscach pracy, a homoseksualizm nie jest uważany za zło w co raz szerszych kręgach. Uprzedzeń wcześniej wymienionych niestety żaden, nawet najlepszy system stworzony przez człowieka, nie jest w stanie całkowicie wyplenić.

Motyw buntownika wobec systemu, pokazujący jego przywary (choć nie na pierwszym planie) występuje w produkcji stacji FOX z 2000 roku – „Dark Angel”. Absolutnie niezwiązana z historią seria to sci-fi z elementami cyberpunku i postapo. Bardzo dużo w tym serialu o korupcji, nietolerancji i opresji, a także o stawianiu temu czoła w niebezpiecznym świecie po zamachu terrorystycznym, który zniszczył bazy danych na całym świecie i cofnął Stany Zjednoczone w rozwoju na poziom krajów Trzeciego Świata. Bohaterem jest genetycznie zmodyfikowana w rządowym projekcie dziewczyna, która tak jak inni próbuje przetrwać w tym nieprzyjaznym środowisku.

Oprawcy

Motyw walki z systemem w serialach występuje nierzadko, stawanie bowiem naprzeciw oprawcom, niezależnie od tego, jak bardzo byliby wyimaginowani, daje poczucie wolności i satysfakcji, choć na chwilę dając wrażenie niezależności od ogromnego mechanizmu, w którym przychodzi ludziom egzystować. Może być to jeden z powodów, dzięki którym motyw ten chętnie pojawia się w tekstach kultury, między innymi w serialach, czego dowodem są przykłady powyżej. Jest to oczywiście tylko kilka produkcji z wielu, pokazują jednak, jak w różny sposób ukazywany może być ten problem, i jak mocno może wpływać na fabułę. A jakie są wasze przykłady produkcji na małym ekranie, w których występuje motyw walki z systemem?

Komentarze

Zaloguj się, aby dodać komentarz.

Powiązane

Seriale

True Detective

Serial kryminalny opisujący nietypowe zbrodnie oraz ich rozwiązania. Każdy sezon opowiada inną historię. Seria pierwsza opiera się na losach dwóch detektywów pracujących …



Mr. Robot

Pesymistyczna antyutopia o świecie, którym rządzą złe korporacje, a walczą z nimi niesympatyczni hakerzy pod przywództwem Pana Robota. Ten do gry wciąga genialnego, …


Spartacus

Skazany na niewolę Spartakus jednoczy wokół siebie armię niewolników i podejmuje walkę z wojskami Republiki.



Rojst

Lata 80. w Polsce – sam środek ponurego krajobrazu pomiędzy stanem wojennym a Okrągłym Stołem. W niedużym, zapomnianym mieście gdzieś na południowym zachodzie Polski, …


Chilling Adventures of Sabrina

Fabuła skupia się na nastoletniej Sabrinie, która będzie musiała wybrać pomiędzy życiem wiedźmy a normalnością – przy okazji mierząc się z problemami codzienności …


1983

Pierwsza polska oryginalna produkcja Netflixa. Serial przedstawia alternatywną rzeczywistość, w której Związek Radziecki nigdy nie upadł, zimna wojna trwa nadal, …